Obecną odsłonę „Czystego Powietrza” pozytywnie ocenia 25 proc. gmin, 34 proc. wystawiło ocenę negatywną, a 38 proc. pośrednią – wynika z raportu opublikowanego we wtorek, 7 lipca 2026 r., przez Polski Alarm Smogowy. Gminy oczekują dalszych zmian w programie.
– Program „Czyste Powietrze” znalazł się w głębokim kryzysie, który zażegnać mogą tylko dobrze przemyślane reformy, idące zgodnie z oczekiwaniami beneficjentów programu i gmin wspierających jego realizację – to główny wniosek z badania opinii prawie 1500 gmin. Aż 72 proc. z nich ocenia aktualną wersję Czystego Powietrza źle lub średnio, a tylko co czwarta gmina ma na jego temat pozytywną opinię – podano w informacji.
Program „Czyste Powietrze” jest nieskuteczny?
Z programu „Czyste Powietrze” właściciele domów jednorodzinnych mogą otrzymać dotacje do wymiany starych pieców na bardziej ekologiczne, np. pompy ciepła, a także do termomodernizacji budynku. Ankietę na temat jego funkcjonowania Polski Alarm Smogowy wysłał do wszystkich 2479 gmin w Polsce, a odpowiedzi odesłało 1469 z nich. Badanie zrealizowano w dniach od 9 do 24 czerwca 2026 r.
Według 44 proc. gmin zasady programu są niezrozumiałe dla mieszkańców, a przeciwnego zdania jest 25 proc. gmin. Natomiast 71 proc. samorządów wskazało, że zasady są przejrzyste dla urzędników, podczas gdy przeciwną odpowiedź wskazało 8 proc. Trafność programu pozytywnie oceniło 30 proc. gmin, a negatywnie – 33 proc. Na pytanie, czy program jest skutecznym narzędziem wymiany źródeł ciepła dla ubogich mieszkańców, twierdząco odpowiedziało 26 proc. gmin, a przecząco – 47 proc.

Wśród głównych przeszkód skutecznego działania programu wymieniono:
- długi czas oczekiwania na zwrot poniesionych kosztów (81 proc.),
- wymóg przeprowadzenia kompleksowej termomodernizacji (79 proc.)
- konieczność opłacenia z góry kosztów audytu energetycznego (74 proc.).
Nowa wersja programu „Czyste Powietrze” nie cieszy się zainteresowaniem
Jesienią 2024 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zawiesił przyjmowanie wniosków w ramach „Czystego Powietrza”, uzasadniając to wykrytymi nieprawidłowościami. Nowa wersja programu została uruchomiona pod koniec marca 2025 r. Respondenci badania Polskiego Alarmu Smogowego wskazali, że po wznowieniu spadło zainteresowanie mieszkańców programem – taką odpowiedź zaznaczyło 82 proc. gmin. Z kolei 6 proc. zwróciło uwagę na wzrost zainteresowania, a 10 proc. – brak zmian w tym zakresie.
W tym roku NFOŚiGW rozpoczął konsultacje kolejnych zmian w programie. Według Funduszu mają one zwiększyć dostępność programu, uprościć zasady i lepiej dopasować wsparcie do potrzeb mieszkańców. Pozytywnie oceniło te propozycje 40 proc. gmin, a negatywnie – 14 proc. Jednocześnie 23 proc. gmin uważa, że zmiany te zwiększą zainteresowanie programem, a 35 proc. sądzi, że tak się nie stanie.
– Z badania wynika, że najważniejszym postulatem gmin jest wprowadzenie darmowego bonu na audyt energetyczny dostępnego dla każdego potencjalnego beneficjenta. Niestety, taką zmianę NFOŚiGW zapowiedział dopiero na koniec tego roku i co więcej, z przedstawionych dotychczas informacji wynika, że bon nie będzie dostępny dla wszystkich, a jedynie dla najuboższych – wskazano.
Gminy oczekują zmian w programie „Czyste Powietrze”
Gminy oczekują również umożliwienia częściowej termomodernizacji oraz złagodzenia wymogu trzyletniej własności budynku.
– Wydaje się, że spełnienie postulatów gmin dotyczących naprawy programu jest kluczowe do jego odblokowania. To pracownicy gmin jako pierwsi kontaktują się z beneficjentami i należy traktować ich głos jako odzew płynący ze społeczeństwa – ocenił rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego Piotr Siergiej, cytowany w komunikacie.
W połowie czerwca br. ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podała, że ponad 556 tys. domów jednorodzinnych przeszło termomodernizację w latach 2024-2025 dzięki programowi „Czyste Powietrze”.
(PAP)
