Fotowoltaika, magazyny energii, samochody elektryczne i sztuczna inteligencja mają wspólny mianownik. Wszystkie potrzebują surowców krytycznych, których świat zużywa dziś szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Polska podczas forum ONZ zaapelowała o stworzenie bardziej sprawiedliwego systemu wydobycia i handlu tymi surowcami. To nie jest wyłącznie dyplomatyczna deklaracja. Coraz wyraźniej widać, że o przyszłości transformacji energetycznej zdecydują nie tylko nowe elektrownie, ale także dostęp do litu, miedzi, niklu, grafitu i metali ziem rzadkich.
Nowa walka o energię zaczyna się pod ziemią
Jeszcze kilka lat temu bezpieczeństwo energetyczne kojarzyło się głównie z ropą, gazem i węglem. Dziś coraz częściej mówi się o surowcach krytycznych, bez których nie powstaną baterie, turbiny wiatrowe, panele fotowoltaiczne ani nowoczesne sieci elektroenergetyczne.
Międzynarodowa Agencja Energetyczna szacuje, że popyt na lit, nikiel czy grafit będzie w najbliższych latach rósł wielokrotnie szybciej niż jeszcze dekadę temu. To efekt elektryfikacji transportu, rozwoju magazynów energii i cyfryzacji gospodarki.
Coraz więcej ekspertów mówi dziś wprost: XXI wiek może należeć nie do producentów ropy, lecz do państw kontrolujących dostęp do strategicznych minerałów.
Polska chce zmienić zasady
Podczas forum Organizacji Narodów Zjednoczonych Polska opowiedziała się za stworzeniem bardziej przejrzystych i sprawiedliwych zasad wydobycia oraz handlu surowcami krytycznymi. Chodzi nie tylko o bezpieczeństwo dostaw, ale również o większą przejrzystość łańcuchów dostaw, odpowiedzialność środowiskową oraz poszanowanie praw lokalnych społeczności.
To wpisuje się w szerszy kierunek obrany przez Unię Europejską. W odpowiedzi na rosnącą dominację Chin w przetwarzaniu wielu kluczowych surowców Bruksela przyjęła Critical Raw Materials Act, którego celem jest dywersyfikacja dostaw i rozwój własnych zdolności wydobywczych oraz przetwórczych.
Nie chodzi tylko o Chiny
Dziś większość światowego wydobycia kobaltu pochodzi z Demokratycznej Republiki Konga. Lit w dużej części dostarczają Australia, Chile i Argentyna, natomiast Chiny kontrolują znaczną część światowego przetwarzania metali ziem rzadkich oraz komponentów do baterii.
To oznacza, że nawet państwa posiadające własne zasoby często pozostają zależne od zagranicznych zakładów przetwarzających surowce.
Dlatego Europa coraz mocniej inwestuje nie tylko w odnawialne źródła energii, ale również w budowę własnych łańcuchów dostaw.
Transformacja potrzebuje nie tylko energii, ale i surowców
Rozwój energetyki odnawialnej coraz częściej zależy od dostępności komponentów, których produkcja wymaga strategicznych minerałów. Bez nich trudno będzie rozwijać elektromobilność, budować magazyny energii czy modernizować sieci elektroenergetyczne.
To sprawia, że polityka surowcowa staje się jednym z filarów bezpieczeństwa energetycznego, podobnie jak jeszcze niedawno polityka gazowa.
Największy wyścig dopiero się zaczyna
Transformacja energetyczna często kojarzy się z farmami wiatrowymi i panelami słonecznymi. W rzeczywistości coraz większa część rywalizacji toczy się znacznie wcześniej – na etapie wydobycia i przetwarzania surowców.
Państwa, które zapewnią sobie stabilny dostęp do litu, miedzi, niklu czy metali ziem rzadkich, będą miały przewagę nie tylko w energetyce, ale również w przemyśle, elektromobilności i nowych technologiach.
Polska nie należy dziś do największych producentów tych surowców, ale może aktywnie uczestniczyć w tworzeniu zasad, które zdecydują o funkcjonowaniu globalnego rynku w kolejnych dekadach. Coraz wyraźniej widać, że przyszłość transformacji energetycznej będzie zależeć nie tylko od liczby megawatów, lecz także od tego, kto będzie kontrolował materiały potrzebne do ich wytworzenia.
Źródła
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ)
Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA)
Komisja Europejska
Critical Raw Materials Act (UE)
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
